Taklit, Tağşiş ve Bulaşanlar: Natürel Zeytinyağı ve Riviera Zeytinyağı Açısından Değerlendirme. Dr. Fahri Yemişçioğlu

ZEYTİNYAĞI AKADEMİSİ

Bir Konu Bir Konuk

Tarih: 15 Temmuz 2026 Çarşamba
Saat: 20.00
Platform: ZOOM

Moderatör: Dr. Abidin Tatlı
Konuk: Dr. Fahri Yemişçioğlu
Konu : Taklit, Tağşiş ve Bulaşanlar: Natürel Zeytinyağı ve Riviera Zeytinyağı Açısından Değerlendirme

PANEL TANITIM METNİ

Zeytinyağı sektöründe kalite, güvenilirlik ve tüketici haklarının korunması her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Özellikle taklit ve tağşiş uygulamaları ile üretim, depolama ve ambalajlama süreçlerinde ortaya çıkabilen bulaşanlar, hem tüketici sağlığını hem de sektörün sürdürülebilir gelişimini tehdit etmektedir.

Zeytinyağı Akademisi tarafından düzenlenen “Bir Konu Bir Konuk” programının bu bölümünde, sektörün önemli isimlerinden Dr. Fahri Yemişçioğlu ile natürel zeytinyağı ve riviera zeytinyağında karşılaşılan taklit, tağşiş ve bulaşanlar konusu tüm yönleriyle ele alınacaktır.

Panelde; mevzuat hükümleri, laboratuvar analizleri, güncel denetim uygulamaları, tüketicinin dikkat etmesi gereken hususlar ve sektörün karşı karşıya olduğu güncel riskler değerlendirilecektir.

 

PANELDE ELE ALINACAK BAŞLIKLAR

1. Taklit ve Tağşiş Nedir?

• Taklit ve tağşiş kavramlarının tanımları
• Türk Gıda Kodeksi açısından değerlendirme
• Zeytinyağında en sık görülen tağşiş yöntemleri

2. Natürel Zeytinyağında Tağşiş

• Diğer bitkisel yağlarla karıştırma
• Rafine yağ ilavesi
• Duyusal ve kimyasal kalite kayıpları
• Tüketiciye ve üreticiye etkileri

3. Riviera Zeytinyağında Kalite ve Mevzuat

• Riviera zeytinyağının üretim prensipleri
• Kalite kriterleri
• Yanlış bilinenler ve gerçekler
• Tüketici algısı

4. Bulaşanlar ve Gıda Güvenliği

• Mineral yağ hidrokarbonları (MOSH-MOAH)
• Polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH)
• Ağır metaller
• Pestisit kalıntıları
• Ambalaj kaynaklı bulaşanlar

5. Analiz Yöntemleri

• Kimyasal analizler
• Duyusal analizlerin rolü
• Laboratuvarların önemi
• Uluslararası standartlar

6. Denetimler ve Yasal Süreçler

• Resmi kontroller
• Taklit ve tağşiş listeleri
• Üretici sorumlulukları
• Tüketici hakları

7. Gelecekte Sektörü Bekleyen Riskler

• Yeni analiz teknolojileri
• İzlenebilirlik sistemleri
• Dijital doğrulama uygulamaları
• Uluslararası ticarette kalite beklentileri

Taklit, Tağşiş ve Bulaşanlar: Natürel Zeytinyağı ve Riviera Zeytinyağı Açısından Bilimsel Bir Değerlendirme

Özet

Zeytinyağı, insan beslenmesinde önemli bir yere sahip olan, yüksek ekonomik değeri nedeniyle taklit ve tağşişe en fazla maruz kalan gıdalardan biridir. Bunun yanında üretim, depolama, taşıma ve ambalajlama süreçlerinde ortaya çıkabilen bulaşanlar da ürün kalitesi ve tüketici sağlığı açısından önem taşımaktadır. Bu değerlendirmede natürel zeytinyağı ve riviera zeytinyağı; taklit, tağşiş ve bulaşanlar açısından bilimsel ve mevzuat temelli bir bakış açısıyla ele alınmıştır.

1. Taklit ve Tağşiş Kavramları

Türk Gıda Kodeksi’ne göre;

Taklit: Bir gıdanın sahip olmadığı özelliklere sahipmiş gibi gösterilmesidir.

Tağşiş: Gıdanın doğal bileşiminin değiştirilmesi veya değerli bileşenlerinin azaltılması ya da yerine başka maddelerin katılmasıdır.

Zeytinyağında tağşiş genellikle ekonomik kazanç sağlamak amacıyla yapılmaktadır.

2. Natürel Zeytinyağında Taklit ve Tağşiş

Natürel zeytinyağı yalnızca mekanik yöntemlerle elde edilen, kimyasal işlem görmemiş yağdır. Bu nedenle özgün kimyasal yapısı ve duyusal özellikleri bulunmaktadır.

Yaygın Tağşiş Yöntemleri

2.1. Tohum Yağları ile Karıştırma

En sık rastlanan uygulamalardan biridir.

Karıştırılan yağlar:

• Ayçiçek yağı
• Kanola yağı
• Pamuk yağı
• Mısırözü yağı
• Soya yağı

Bu yöntemle üretici maliyeti düşürürken tüketici daha düşük kaliteli bir ürünü zeytinyağı olarak satın almaktadır.

2.2. Rafine Yağ Katılması

Düşük kaliteli veya kusurlu yağların rafinasyonu sonrasında elde edilen yağların natürel yağlarla karıştırılmasıdır.

Sonuçları:

• Meyvemsiliğin azalması
• Fenolik bileşiklerin düşmesi
• Antioksidan kapasitenin azalması
• Duyusal karakterin bozulması

2.3. Deodorizasyon

Düşük kaliteli natürel yağların kötü kokularının uzaklaştırılması amacıyla uygulanan işlem sonucunda yağ daha kaliteli görünmektedir.

Bu uygulama tüketiciyi yanıltıcı bir yöntem olarak kabul edilmektedir.

3. Riviera Zeytinyağında Kalite ve Tağşiş

Riviera zeytinyağı;

• Rafine zeytinyağı
• Natürel zeytinyağı

karışımından oluşmaktadır.

Türk Gıda Kodeksi ve uluslararası standartlar çerçevesinde yasal bir üründür.

Bilimsel Gerçek

Riviera zeytinyağı bir tağşiş ürünü değildir.

Çünkü:

• Bileşimi mevzuatta tanımlanmıştır.
• Üretim şekli standarttır.
• Etikette açıkça belirtilir.

Ancak riviera yağların başka bitkisel yağlarla karıştırılması tağşiş olarak değerlendirilir.

4. Tağşişin Tespitinde Kullanılan Analizler

Yağ Asidi Kompozisyonu

Bitkisel yağların karakteristik yağ asidi profilleri farklıdır.

Başlıca incelenen yağ asitleri:

• Oleik asit
• Linoleik asit
• Palmitik asit
• Stearik asit

Sterol Analizi

Sterol profili zeytinyağının kimliğini belirleyen önemli parametrelerden biridir.

Özellikle:

• Kampesterol
• Beta-sitosterol
• Stigmasterol

oranları değerlendirilmektedir.

Trigliserit Analizi

ECN42 ve benzeri parametreler kullanılarak farklı yağların karışımı tespit edilebilir.

İzotopik Analizler

Karbon ve hidrojen izotop oranları kullanılarak ürünün kökeni ve özgünlüğü araştırılabilir.

5. Bulaşanlar (Contaminants)

Bulaşanlar üretime bilinçli olarak eklenmeyen ancak çeşitli aşamalarda ürüne geçen maddelerdir.

5.1. Mineral Yağ Hidrokarbonları (MOSH-MOAH)

Son yıllarda dünya genelinde en çok tartışılan konulardan biridir.

Kaynakları

• Makine yağları
• Hidrolik sistemler
• Gres yağları
• Ambalaj malzemeleri
• Geri dönüştürülmüş kartonlar

Riskleri

MOSH:

• İnsan dokularında birikebilir.

MOAH:

• Kanserojen potansiyel taşıyan bileşikler içerebilir.

5.2. Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar (PAH)

Kaynakları:

• Egzoz gazları
• Endüstriyel kirlilik
• Uygunsuz kurutma işlemleri
• Yangın ve duman etkisi

Özellikle benzo(a)piren önemli bir göstergedir.

5.3. Pestisit Kalıntıları

Yanlış veya kontrolsüz zirai mücadele uygulamaları sonucunda ortaya çıkabilir.

Riskler:

• İhracat sorunları
• Kalite kaybı
• Tüketici güveninin azalması

5.4. Ağır Metaller

Başlıca:

• Kurşun (Pb)
• Kadmiyum (Cd)
• Arsenik (As)
• Cıva (Hg)

Kaynakları:

• Toprak
• Sulama suyu
• Çevresel kirlilik
• İşleme ekipmanları

5.5. Ambalaj Kaynaklı Bulaşanlar

Özellikle düşük kaliteli plastik ambalajlarda:

• Ftalatlar
• Mineral yağ kalıntıları
• Plastik katkı maddeleri

yağa geçiş yapabilmektedir.

6. Natürel Zeytinyağı ve Riviera Zeytinyağının Karşılaştırılması

Özellik	Natürel Zeytinyağı	Riviera Zeytinyağı
Üretim Şekli	Mekanik yöntemler	Rafine + natürel yağ karışımı
Fenolik Madde	Yüksek	Daha düşük
Duyusal Karakter	Belirgin	Daha hafif
Meyvemsilik	Belirgin	Düşük
Acılık-Yakıcılık	Belirgin	Daha yumuşak
Tağşiş Riski	Yüksek ekonomik değer nedeniyle yüksek	Daha düşük ancak mevcuttur
Bulaşan Riski	Üretim ve depolama koşullarına bağlı	Üretim ve depolama koşullarına bağlı

7. Tüketici Açısından Değerlendirme

Tüketicilerin dikkat etmesi gereken başlıca noktalar:

✓ Güvenilir üretici tercih etmek

✓ Etiket bilgilerini incelemek

✓ Hasat yılına dikkat etmek

✓ Uygun fiyatın altında satılan ürünlere temkinli yaklaşmak

✓ Koyu renk cam veya teneke ambalaj tercih etmek

✓ Yetkili laboratuvar analizlerine önem vermek

Sonuç

Taklit ve tağşiş, zeytinyağı sektörünün ekonomik ve etik açıdan en önemli sorunlarından biridir. Natürel zeytinyağının yüksek ticari değeri nedeniyle sahteciliğe maruz kalma riski daha yüksektir. Riviera zeytinyağı ise mevzuatta tanımlanmış yasal bir ürün olup, doğru üretildiği ve etiketlendiği sürece tağşiş olarak değerlendirilmez.

Bunun yanında MOSH-MOAH, PAH, pestisit kalıntıları ve ağır metaller gibi bulaşanlar, günümüzde kalite değerlendirmelerinde giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Gelecekte zeytinyağı sektöründe sürdürülebilir kalite güvencesinin temelini; izlenebilirlik sistemleri, gelişmiş analitik yöntemler, etkin denetimler ve tüketici farkındalığı oluşturacaktır.

“Kaliteli zeytinyağının korunması yalnızca üreticinin değil, bilim insanlarının, denetim otoritelerinin ve tüketicilerin ortak sorumluluğudur.”

‘’Bir Damla Bi Dünya’’
Zeytinyağı Akademisi